Iha Timor-Leste laran tomak, komunidade sira depende ba bee-matan ne’ebé konfiável ba moris loroloron. Maibé mudansa ba udan tun la tuir tempu, bailoron ne'ebé naruk no terrenu ne’ebé susar atu asesu, hasusar liután esforsu sira hodi garante asesu bee moos ne'ebé seguru no sustentável ba ema hotu.
Planeamentu ba investimentu ne’ebé efetivu sai difísil liu bainhira laiha informasaun ne’ebé komprensivu kona-ba iha ne’ebée mak bee disponível no iha ne’ebe maka bee menus maka’as.
Atu ajuda rezolve dezafiu ida-ne’e, Governu Timor-Leste, liuhusi ekipa Diresaun Nasionál Reguladora Bee no Saneamentu Rurál (DNRAS) no Servisu Munisipál ba Bee, Saneamentu no Servisu Ambientál (SMASA), serbisu hamutuk ho Governu Austrália liuhusi PARTISIPA atu halo mapeamentu ba risku bee menus no hametin planeamentu ne’ebé reziliente ba klima.